Słowniczek saunowy – pojęcia od A do Ż

Słownik saunowy zbiera najważniejsze pojęcia: rodzaje saun, elementy wyposażenia, gatunki drewna, rytuały i parametry techniczne. Każde hasło zaczyna się od prostej definicji, a tam, gdzie temat jest szerszy, odsyłamy do poradników i stron z ofertą. Pojęcia ułożyliśmy alfabetycznie w grupach.

A–C

Abachi

Abachi to lekkie drewno tropikalne z Afryki Zachodniej, stosowane na ławy i zagłówki, m.in. w zestawach saun do samodzielnego montażu. Ma bardzo małą gęstość, więc prawie nie nagrzewa się w dotyku, i nie zawiera żywicy.

Aromaterapia

Aromaterapia w saunie to dodawanie kilku kropli olejku eterycznego (np. eukaliptusowego, sosnowego, lawendowego) do wody, którą polewa się kamienie. Olejków nie wylewa się bezpośrednio na kamienie ani na drewno.

Aufguss

Aufguss (z niem. „polewanie”) to ceremonia saunowa, podczas której saunamistrz polewa kamienie wodą z olejkami i rozprowadza gorące powietrze ręcznikiem. Trwa zwykle ok. 10–15 minut i odbywa się głównie w saunach publicznych. Odczuwalna temperatura gwałtownie rośnie, więc z seansu można wyjść w każdej chwili.

Bania

Bania to tradycyjna łaźnia rosyjska z piecem o dużej masie kamieni, w której temperatura jest zwykle niższa niż w saunie fińskiej, a wilgotność wyższa. Nieodłącznym elementem bani jest smaganie ciała wiązką gałązek, zwaną tam wienikiem.

Bio-sauna

Bio-sauna to łagodna sauna o temperaturze ok. 45–60°C i podwyższonej wilgotności, często z aromaterapią i kolorowym światłem. Ciepło zapewnia piec z parownikiem. Więcej we wpisie o bio-saunach i saunach ziołowych.

Cedr kanadyjski

Cedr kanadyjski to lekkie, aromatyczne drewno o czerwonobrązowym kolorze, naturalnie odporne na wilgoć i grzyby. Stosuje się je na ściany, ławy i elewacje saun ogrodowych. Porównanie gatunków znajdziesz w poradniku drewno do sauny.

D–K

Hammam

Hammam to turecka łaźnia parowa o temperaturze ok. 40–50°C i wilgotności bliskiej 100%. Wnętrze wykłada się kamieniem lub płytkami, a seans łączy się z myciem i peelingiem ciała.

Hemlock („jodła kanadyjska”)

Hemlock, w handlu często nazywany „jodłą kanadyjską”, to jasne drewno z Ameryki Północnej o równym usłojeniu, prawie bez sęków i bez żywicy. Sprawdza się na ścianach i ławach, szczególnie w saunach na podczerwień i nowoczesnych saunach fińskich.

Infrared

Infrared to potoczna nazwa sauny na podczerwień – kabiny, w której ciało ogrzewają promienniki, a nie gorące powietrze. Zobacz hasło „Sauna na podczerwień”.

Kamienie saunowe

Kamienie saunowe to specjalne kamienie (najczęściej diabaz oliwinowy, perydotyt lub gabro), które magazynują ciepło pieca i zamieniają wodę w parę. Piec domowy mieści ich zwykle ok. 20–60 kg. Przekłada się je co najmniej raz w roku, a pęknięte wymienia.

Klepsydra

Klepsydra saunowa to piaskowy zegar zawieszany na ścianie kabiny, który odmierza czas seansu – zwykle 15 minut. Nie wymaga prądu i dobrze znosi wysoką temperaturę.

Kratka podłogowa

Kratka podłogowa to drewniany ruszt kładziony na posadzce sauny. Chroni stopy przed gorącą lub śliską podłogą i ułatwia sprzątanie, bo można ją wyjąć i wysuszyć.

Kubatura

Kubatura sauny to objętość kabiny w m³, czyli długość × szerokość × wysokość. Na jej podstawie dobiera się moc pieca – opisujemy to w poradniku piec do sauny.

kW (kilowat)

Kilowat (kW) to jednostka mocy pieca do sauny. Piece do saun domowych mają zwykle 3–9 kW; orientacyjnie przyjmuje się ok. 1 kW na 1–1,5 m³ dobrze izolowanej kabiny. Piec 6 kW pracujący pełną mocą przez godzinę zużywa do 6 kWh.

L–O

Löyly

Löyly to fińskie słowo oznaczające falę gorącej pary, która powstaje po polaniu rozgrzanych kamieni wodą. Dla Finów to także „dusza sauny” – odczuwalne uderzenie ciepła, które podnosi wilgotność i odczuwalną temperaturę.

Ławy saunowe

Ławy saunowe to drewniane siedziska, zwykle na dwóch lub trzech poziomach – im wyżej, tym cieplej. Wykonuje się je z drewna bez żywicy i sęków (np. osiki, hemlocka, cedru), a listwy mocuje od spodu, żeby metal nie dotykał skóry.

Łaźnia parowa

Łaźnia parowa to pomieszczenie o temperaturze ok. 40–50°C i wilgotności bliskiej 100%, ogrzewane generatorem pary, a nie piecem z kamieniami. Ściany i ławy wykonuje się z materiałów odpornych na wodę, np. płytek lub kamienia.

Nawodnienie

Nawodnienie to uzupełnianie płynów przed seansem, między seansami i po nich – w saunie traci się sporo wody z potem. Najlepiej pić wodę lub napoje bez alkoholu.

Odpoczynek

Odpoczynek to przerwa po seansie i schłodzeniu, w której organizm wraca do równowagi. Trwa zwykle co najmniej tyle, ile seans, często 15–20 minut, najlepiej w pozycji siedzącej lub leżącej.

Oparcie

Oparcie w saunie to listwy montowane na ścianie nad ławą z niewielkim odstępem. Chroni plecy przed gorącą ścianą, a ścianę – przed potem.

Osika

Osika to jasne drewno liściaste bez żywicy, które słabo nagrzewa się w dotyku i jest praktycznie bezwonne. Najczęściej stosuje się ją na ławy, oparcia i jasne wnętrza saun.

P–R

Paroizolacja

Paroizolacja to warstwa, najczęściej folia aluminiowa, montowana pod boazerią po ciepłej stronie izolacji. Zatrzymuje parę wodną, żeby nie wnikała w izolację i ściany budynku, i odbija część ciepła do wnętrza kabiny.

Piec do sauny

Piec do sauny to urządzenie, które nagrzewa powietrze i kamienie w kabinie – elektryczne (3–9 kW w saunach domowych) lub opalane drewnem. Piec elektryczny nie wymaga komina, piec na drewno potrzebuje komina i zachowania odległości od materiałów palnych.

Promiennik podczerwieni

Promiennik podczerwieni to panel grzewczy w saunie infrared, który emituje promieniowanie podczerwone ogrzewające bezpośrednio ciało. Stosuje się promienniki kwarcowe, ceramiczne i węglowe, montowane w ścianach i pod ławami.

Przeciwwskazania

Przeciwwskazania to stany, przy których z sauny nie należy korzystać bez zgody lekarza, m.in. ciąża, choroby serca, niekontrolowane nadciśnienie, gorączka i stan po alkoholu. W razie wątpliwości warto skonsultować się z lekarzem przed pierwszym seansem.

Przedsionek

Przedsionek to pomieszczenie przed kabiną sauny ogrodowej, pełniące rolę przebieralni i strefy schładzania. Przy piecu na drewno często stąd obsługuje się palenisko, żeby drewno i popiół nie trafiały do kabiny.

Ręcznik saunowy

Ręcznik saunowy to duży ręcznik, na którym siada się lub leży w saunie tak, by całe ciało, łącznie ze stopami, nie dotykało drewna. To zasada higieny i najlepsza ochrona ław przed ciemnieniem od potu.

S

Sauna beczkowa

Sauna beczkowa to sauna ogrodowa w kształcie leżącego walca, zbudowana z profilowanych bali. Kształt ogranicza kubaturę, więc nagrzewa się sprawnie. Zobacz sauny beczkowe.

Sauna dymna

Sauna dymna (fin. savusauna) to najstarszy typ sauny fińskiej, w którym piec nie ma komina, a dym podczas kilkugodzinnego nagrzewania wypełnia kabinę. Przed seansem saunę się wietrzy, a ściany pozostają okopcone.

Sauna fińska

Sauna fińska to sauna sucha o temperaturze 70–110°C i wilgotności ok. 10–20%, ogrzewana piecem z kamieniami. Polewanie kamieni wodą chwilowo podnosi wilgotność. Więcej o saunach fińskich.

Sauna kwadratowa

Sauna kwadratowa to sauna ogrodowa w formie prostopadłościennego domku, często z przedsionkiem i tarasem. Łatwo w niej zaplanować ławy na kilku poziomach i większe przeszklenia. Zobacz sauny kwadratowe.

Sauna na podczerwień

Sauna na podczerwień (infrared) to kabina ogrzewana promiennikami, w której powietrze ma ok. 40–60°C. Nagrzewa się w kilkanaście minut i zwykle wystarcza jej zasilanie 230 V. Szczegóły na stronie sauny na podczerwień.

Sauna ogrodowa

Sauna ogrodowa to wolnostojąca sauna na zewnątrz domu – kwadratowa, beczkowa lub panoramiczna – z piecem elektrycznym albo na drewno. Zwykle wymaga zgłoszenia budowy; przegląd typów na stronie sauny zewnętrzne.

Sauna panoramiczna

Sauna panoramiczna to sauna z dużą przeszkloną ścianą, najczęściej z widokiem na ogród. Szkło słabiej trzyma ciepło niż drewno, więc wymaga mocniejszego pieca. Szybę montuje się jako hartowaną, a pozostałe ściany dobrze izoluje.

Sauna parowa

Sauna parowa to potoczna nazwa łaźni parowej – pomieszczenia o temperaturze ok. 40–50°C i wilgotności bliskiej 100%. Zobacz hasło „Łaźnia parowa”.

Sauna sucha

Sauna sucha to sauna o wysokiej temperaturze (70–110°C) i niskiej wilgotności (ok. 10–20%) – czyli przede wszystkim sauna fińska. Określenie odróżnia ją od łaźni parowej.

Saunamistrz

Saunamistrz to osoba prowadząca ceremonie aufguss: dobiera olejki, polewa kamienie i rozprowadza ciepło ręcznikiem. Dba też o rytm seansu i bezpieczeństwo uczestników.

Schładzanie

Schładzanie to etap po seansie: zimny prysznic, kąpiel w balii lub basenie albo wyjście na świeże powietrze. Zaczyna się od stóp i dłoni, stopniowo, a osoby z chorobami serca powinny wcześniej skonsultować się z lekarzem. O hartowaniu piszemy we wpisie o zimowaniu po saunie.

Seans

Seans to pojedynczy pobyt w gorącej kabinie, w saunie fińskiej zwykle 8–15 minut. Typowa sesja to 2–3 seanse przeplatane schładzaniem i odpoczynkiem. Częstotliwość omawiamy we wpisie jak często korzystać z sauny.

Sosna skandynawska

Sosna skandynawska to jasnożółte drewno iglaste o gęstych słojach, stosowane na ściany i sufity saun fińskich. Ma więcej żywicy i wyraźniejszy zapach niż świerk, dlatego na ławy wybiera się gatunki bezżywiczne.

Sterownik do sauny

Sterownik do sauny to panel do ustawiania temperatury, czasu pracy i opóźnionego startu pieca elektrycznego. Montuje się go poza kabiną; bardziej rozbudowane modele sterują też światłem i pozwalają włączyć saunę z aplikacji.

Szyba hartowana

Szyba hartowana to szkło poddane obróbce termicznej, wielokrotnie wytrzymalsze od zwykłego i odporne na wysoką temperaturę. Stosuje się je w drzwiach i przeszkleniach saun, zwykle o grubości ok. 8 mm; po stłuczeniu rozpada się na drobne, tępe kawałki.

Ś–Ż

Świerk skandynawski

Świerk skandynawski to jasne, lekkie drewno o gęstych słojach, klasyczny materiał na ściany i sufity saun fińskich. Ma sęki i miejscowo może wydzielać żywicę, dlatego na ławy wybiera się raczej osikę lub hemlock.

Termodrewno

Termodrewno to drewno wygrzane w wysokiej temperaturze bez dostępu tlenu, przez co jest ciemniejsze, stabilniejsze i mniej chłonie wodę. Sprawdza się na elewacjach saun ogrodowych i jako efektowny materiał wnętrza.

Termohigrometr

Termohigrometr to przyrząd pokazujący jednocześnie temperaturę i wilgotność względną w kabinie. Wiesza się go na ścianie, zwykle na wysokości głowy siedzącej osoby, z dala od pieca.

Vihta (witka)

Vihta, po polsku witka, to pęk świeżych lub suszonych gałązek brzozy, którymi delikatnie smaga się ciało w saunie. W bani nazywa się ją wienikiem; przed użyciem suszoną witkę moczy się w ciepłej wodzie.

Wentylacja nawiewna

Wentylacja nawiewna to otwór lub kanał doprowadzający świeże powietrze do kabiny, zwykle nisko, w pobliżu pieca. Zapewnia dopływ tlenu i równomierne rozprowadzenie ciepła.

Wentylacja wywiewna

Wentylacja wywiewna to otwór usuwający zużyte, wilgotne powietrze z kabiny, zwykle po stronie przeciwnej do pieca. Jej położenie zależy od przyjętego systemu wentylacji; po seansie pomaga szybko wysuszyć drewno.

Wiadro i chochla

Wiadro i chochla to drewniany zestaw do polewania kamieni wodą. Chochla ma długi trzonek, żeby ręka była z dala od gorącego pieca; wodę wylewa się małymi porcjami.

Wilgotność względna

Wilgotność względna to stosunek ilości pary wodnej w powietrzu do maksymalnej ilości, jaką powietrze może zmieścić w danej temperaturze, wyrażony w %. W saunie fińskiej wynosi ok. 10–20%, w łaźni parowej blisko 100%.

Zagłówek

Zagłówek to wyprofilowany drewniany podgłówek, który ułatwia leżenie na ławie. Wykonuje się go z drewna bez żywicy, np. osiki lub abachi.

Zasilanie 230 V / 400 V

Zasilanie 230 V to zwykła instalacja jednofazowa, a 400 V – trójfazowa, potocznie „siła”. Mniejsze piece (do ok. 3,6 kW) i sauny na podczerwień zwykle działają na 230 V, większe piece wymagają 400 V; o podłączeniu decyduje elektryk.